لابراتوار دندانسازی محیطی است که در آن همزمان میتراشند، میسایند، میپاشند و میسوزانند، و هر کدام از این ۴ کار چیزی در هوا رها میکند.
منبع بخش عددی این متن آرشیو ماهنامهی بینالمللی دندانسازان حرفهای است. مقالهی «کیفیت هوای مطبها و لابراتوارهای دندانپزشکی و کنترل عفونت» گردآوری بهروز یاریزاده و فریال مهرآئین، که قسمت اولش در شمارهی ۱ و قسمت دومش در شمارهی ۲ منتشر شده است. هر دو شماره را میتوانید از همان لینک دانلود کنید.
این موضوع معمولاً وقتی جدی گرفته میشود که دیر شده است، چون اثرش در ۱ روز دیده نمیشود و در طول سالها دیده میشود. این متن منابع آن آلودگی را جدا میکند و میگوید هر کدام را با چه چیزی میشود مهار کرد.
در هوای یک لابراتوار دقیقاً چه چیزی معلق است؟
۵ دسته، و هر کدام رفتار متفاوتی دارند، هم در اندازهی ذره و هم در مدتی که در هوا میماند.
- گرد گچ از تریم کست و جدا کردن قالب، که ذرات درشتتری دارد و سریعتر مینشیند.
- برادهی فلز از سنگزنی فریم و پرداخت آلیاژ، شامل نیکل، کروم، کبالت و در بعضی آلیاژها برلیوم.
- گرد پرسلن و زیرکونیا از تراش و پرداخت، که ریزتر است و بیشتر در هوا میماند.
- بخار مونومر آکریل از پخت دنچر و ریلاین، که ذره نیست و بو دارد.
- ذرات سندبلاست، یعنی اکسید آلومینیوم ۵۰ یا ۱۱۰ میکرون، در صورتی که محفظه درست آببندی نشده باشد.
از این ۵ تا، ۳ تای اول را یک مکندهی درست تا حد زیادی میگیرد. اما مونومر آکریل تهویه میخواهد و نه مکش موضعی، و ذرات سندبلاست را باید همانجا در محفظه نگه داشت.
عددی هم در این باره وجود دارد؟
برای لابراتوار کم، برای مطب بله. شمارهی ۲ ماهنامه نتیجهی یک نمونهبرداری میکروبی را منتشر کرده که در محیطهای دندانپزشکی ایران انجام شده است.
روش کار این بود: هوا با نرخ ۱۰ لیتر بر دقیقه در یک دورهی ۲ ساعته در محدودهی تنفس مکش شد، بعد پلیتها به انکوباتور رفتند و ۲ روز در دمای ۳۷ درجه نگه داشته شدند.
| محیط | شمارش کل باکتری | شمارش کل قارچ |
|---|---|---|
| اتاق جراحی دندانپزشکی | ۱۲۰ تا ۲۸۰ CFU/m³ | ۱ تا ۵۰ CFU/m³ |
| اتاق بدون مواجههی مستقیم | ۴۹ تا ۱۲۸ CFU/m³ | ۱ تا ۴ CFU/m³ |
نکتهای که همان گزارش میگوید مهمتر از خود عددهاست. هیچ استاندارد پذیرفتهشدهای برای سطح قابل قبول آلایندهی میکروبی هوای محیطهای بسته وجود ندارد، پس این عددها معیار قبولی نیستند و فقط نشان میدهند که آلودگی واقعی است.
و یک هشدار صادقانه: این نمونهبرداری در مطب انجام شده، نه در لابراتوار. منبع آلودگی در لابراتوار گرد و براده است و نه بزاق. پس این عددها را مستقیم به میز کار خودتان تعمیم ندهید.
مکنده را کجا باید گذاشت؟
تا حد امکان نزدیک به نقطهای که ذره تولید میشود، یعنی کنار خود فرز. این تنها قاعدهای است که واقعاً فرق میکند.
یک مکندهی قوی با دهانهی ۵۰ سانتیمتر دورتر از فرز، از یک مکندهی ضعیفتر با دهانهی ۱۰ سانتیمتری بدتر عمل میکند. سرعت هوا در دهانه تقریباً با مجذور فاصله افت میکند. پس فاصله مهمتر از توان موتور است.
۳ عدد را هنگام انتخاب مکنده بپرسید: توان موتور بر حسب وات، حجم مکش بر حسب لیتر بر دقیقه، و سطح صدا بر حسب دسیبل. عدد سوم را معمولاً کسی نمیپرسد، و بعد از خرید بیشتر از دو تای دیگر آزار میدهد. محصول مکنده لابراتواری این ۳ عدد را روی صفحهی خودش دارد.
فیلتر را چه وقت باید عوض کرد؟
زودتر از آنچه فکر میکنید، و در یک لابراتوار پرکار هر ۲ تا ۳ ماه. مکندهای با فیلتر پر، همان هوای آلوده را با فشار به فضای کار برمیگرداند و بدتر از نبودنش است.
۲ نشانهی ساده دارد. اول اینکه صدای موتور تغییر میکند و بالاتر میرود، و دوم اینکه گرد و غبار دوباره روی میز مینشیند، همانجایی که قبلاً نمینشست.
مخزن را هم قبل از پر شدن کامل خالی کنید، چون مخزن پر مسیر هوا را میبندد و بار را روی موتور میاندازد.
ماسک چه چیزی را میگیرد و چه چیزی را نه؟
ماسک جراحی معمولی برای گرد و غبار ساخته نشده و جلوی ذرهی ریز را نمیگیرد. آنچه برای برادهی فلز و گرد پرسلن لازم است، ماسک فیلتردار با ردهی مشخص است.
یک نکته که کمتر گفته میشود: ماسک آخرین خط دفاع است و نه اولین. اگر مکش موضعی درست کار کند ماسک فقط پشتیبان است، و اگر مکش نباشد ماسک هم دیر یا زود کم میآورد.
انجمن دندانپزشکی آمریکا برای کارکنان دندانپزشکی ماسک، دستکش، عینک و روپوش مخصوص را با هم توصیه میکند، و برای میز سنگزنی عینک از ماسک هم واجبتر است.
تهویهی عمومی چه فرقی با مکش موضعی دارد؟
۲ کار متفاوت میکنند و جای هم را نمیگیرند، هرچند اسم هر دو «تهویه» گذاشته میشود.
مکش موضعی ذره را قبل از پخش شدن میگیرد. تهویهی عمومی هوای اتاق را عوض میکند و برای چیزهایی است که مکش موضعی نمیگیرد، مثل بخار مونومر آکریل و دود دگاز.
پس اگر لابراتوار شما دنچر هم کار میکند، فقط ۱ مکنده کافی نیست و یک مسیر تعویض هوا لازم دارید که از پنجرهی باز کنار میز جدیتر باشد.
سادهترین کارهایی که همین امروز میشود کرد چیست؟
- دهانهی مکنده را به فرز نزدیک کنید، حتی اگر یعنی یک بازوی نگهدارنده بخرید.
- تاریخ تعویض فیلتر را روی خود دستگاه بنویسید، نه در ذهنتان.
- سنگزنی خشک آلیاژ را تا جای ممکن به تریمر آبی یا میز مکشدار منتقل کنید.
- محفظهی سندبلاست را برای نشتی چک کنید و شیشهاش را قبل از کدر شدن کامل عوض کنید.
- مونومر باز را در قفسهی بسته نگه دارید، نه روی میز کار.
فهرست سندبلاست و شنپاش و فهرست شن سندبلاست برای دو مورد آخر این سیاههاند.
برای خرید از کجا شروع کنیم؟
از همان ۳ عدد: توان بر حسب وات، حجم مکش بر حسب لیتر بر دقیقه، و سطح صدا بر حسب دسیبل. این ۳ تا را از فروشنده بپرسید و با هم مقایسه کنید، نه فقط قیمت را.
فهرست تجهیزات دندانسازی موجود در شیوادنت شامل مکندهی لابراتواری است و مشخصات فنی هر کدام روی صفحهی خودش آمده است.
