هیچ لابراتواری نیست که کار برگشتی با پرسلن شکسته نداشته باشد. مشکل اینجاست که وقتی کار برمیگردد معمولاً یکطرفه قضاوت میشود، تراش را مقصر میدانند یا پودر را، و علت واقعی هیچوقت پیدا نمیشود.
منبع این متن آرشیو ماهنامهی بینالمللی دندانسازان حرفهای است. مقالهی «باندینگ پرسلن بر بیس متال در تکنیک متال سرامیک» نوشتهی هوشنگ کبریایی، تکنولوژیست پروتزهای دندانی، در شمارهی ۵ و شمارهی ۶، بهعلاوهی بخش پرسش و پاسخ شمارهی ۹ با پاسخ محمود مقدم و دکتر حبیبالله حاجمیرآقا. هر شماره را میتوانید از همان لینک دانلود کنید.
این متن ۷ علت را از هم جدا میکند و میگوید هرکدام را از روی چه نشانهای میشود تشخیص داد. ۶ تای آنها در خود لابراتوار قابل کنترل است و فقط یکی به تراش دندانپزشک برمیگردد.
ضریب انبساط حرارتی یعنی چه، و چرا مهمترین عدد است؟
فلز و پرسلن هنگام سرد شدن به یک اندازه جمع نمیشوند. اگر فلز کمی بیشتر جمع شود، پرسلن زیر نیروی فشاری یا تراکمی (Compressive) میرود، و همین تفاوت کوچک در ضریب C.T.E تمام چیزی است که پرسلن را روی فلز نگه میدارد.
دلیلش در خود ماهنامه هم صریح آمده است. پرسلن در برابر ۲ نیروی کششی (Tensile Stress) و قیچیکننده (Shear Stress) ضعیف است و در برابر نیروی بههمفشردگی (Compressive Stress) مقاومت بیشتری دارد. پس طراحی درست یعنی طراحیای که نیروی وارد بر پرسلن را از نوع Compressive نگه دارد.
قاعدهی عددی این است که ضریب انبساط حرارتی آلیاژ باید کمی بیشتر از پرسلن باشد، نه خیلی بیشتر و نه کمتر. در پرسش و پاسخ شمارهی ۹، محمود مقدم یک مثال عددی میدهد: اگر ضریب فلز ۱۴٫۲ باشد، ضریب پرسلن لایرینگ (layering) باید حدود ۱۳٫۱ باشد.
این دو عدد ۱۴٫۲ و ۱۳٫۱ را نباید حفظ کرد، چون مال همان مثالاند و باید از بروشور آلیاژ و پودر خودتان بیرون بیایند. اگر پودر و آلیاژ از دو سازندهی مختلفاند، این تنها عددی است که حتماً باید قبل از شروع کار چک شود. محصول پودر پرسلن شوفو و محصول پودر پرسلن سرامکو۳ هر کدام عدد خودشان را در برگهی فنی دارند.
پختهای مکرر چه بلایی سر کار میآورند؟
هر بار که کار دوباره به کوره میرود، ضریب انبساط پرسلن به ضریب فلز نزدیکتر میشود. یعنی همان نیروی Compressive که پرسلن را نگه داشته بود کم میشود و ترک ظاهر میشود. پرسش و پاسخ شمارهی ۹ همین را صریح میگوید.
پس تعداد پخت یک عدد بیاهمیت نیست. اگر کاری ۴ بار پخته شده و بار پنجم ترک برداشته، لازم نیست دنبال علت دیگری بگردید. همینجاست.
۲ کار جلوی این را میگیرد. اول اینکه پودرگذاری را طوری کامل کنید که پخت دوم فقط اصلاح باشد و نه بازسازی. دوم اینکه در پخت دوم از دمای پخت اول بالاتر نروید.
سرعت سرد شدن را چه وقت باید کم کرد؟
هرچه ضریب انبساط پرسلن به فلز نزدیکتر باشد، زمان سرد شدن (cooling time) باید بیشتر شود. یک بریج ۶ واحدی یا یک کار ضخیم هم به همین دلیل سرد شدن آهستهتر میخواهد.
سرد شدن سریع، بیرون کار را زودتر از داخلش منقبض میکند و همین اختلاف ترک مویی میسازد که گاهی تا هفتهها بعد دیده نمیشود. اگر کورهی شما پارامتر Cooling یا Slow Cool دارد، برای کارهای بلند از آن استفاده کنید و در کوره را زود باز نکنید. محصول کوره پخت پرسلن کاوش E850 یکی از کورههایی است که این پارامتر را در اختیار شما میگذارد.
طراحی فریم فلزی کجا کار را خراب میکند؟
کبریایی در شمارهی ۵ طراحی اسکلت فلزی را یکی از دو یا سه عامل اصلی موفقیت متال سرامیک میداند، و منطقش ساده است. پرسلن هرجا که تکیهگاه فلزی نداشته باشد، زیر بار جویدن خم میشود و پرسلن خم نمیشود، میشکند.
همان مقاله میزان خمش را با نام Deflection میآورد و یک نسبت عددی برایش میدهد: اگر ضخامت را در یک بریج نصف کنید، میزان انحنا ۸ برابر میشود. پهنا یا Width اتصال هم نسبت معکوس با Deflection دارد.
۳ خطای رایج در فریم اینهاست. پرسلن بدون ساپورت فلزی در لبهی انسیزال یا کاسپ. ضخامت ناهمگن پرسلن در طول کار. و زوایای تند و تیز روی سطح کوپینگ (Copping)، که هم مانع مرطوب شدن سطح یا Wetting میشوند و هم حباب هوا را زیر پرسلن حبس میکنند.
ضخامت پرسلن دندانی را حدود ۱ تا ۱٫۵ میلیمتر نگه دارید و نگذارید جایی از این خیلی بیشتر شود. حجم زیاد پرسلن روی یک نقطه، همان جایی است که ترک شروع میشود.
باند پرسلن به فلز از چند راه برقرار میشود؟
از ۳ راه، و ماهنامه هر ۳ را با نام انگلیسی خودشان میآورد. باندینگ مکانیکی (Mechanical Bonding)، باندینگ شیمیایی (Chemical Bonding) و باندینگ بههمفشردگی (Compressive Bonding).
این سه با هم کار میکنند و جای هم را نمیگیرند. زبری سطح کار مکانیکی را میسازد، لایهی اکسید کار شیمیایی را، و اختلاف ضریب انبساط حرارتی همان باند سوم را. اگر یکی از این سه غایب باشد، دو تای دیگر جبرانش نمیکنند.
نوع تراش چه ربطی به شکستن پرسلن دارد؟
ربط مستقیم دارد. تکنسین معمولاً در انتخاب تراش نقشی ندارد، ولی باید انواع رایج آن را بشناسد تا بتواند با دندانپزشک حرف بزند.
تراش شولدر (Shoulder) زاویهی ۹۰ درجه با محور دندان میسازد و همان زاویهی تیز، فشارهای مخرب را در ناحیهی مارجین جمع میکند. کبریایی همانجا مینویسد که نیروی کششی در این ناحیه تشکیل میشود و شکست پرسلن ممکن است دقیقاً همینجا اتفاق بیفتد.
تراش بول (Bevel) زاویهی لبهی مارجین را بازتر میکند و به همین دلیل نیروهای مخرب کمتری در آن ناحیه جمع میشود. همان مقاله مینویسد که این تراش به پرسلن روی بیس فلزی ساپورت (support) هم میدهد. اگر کارهای برگشتی شما همه از ناحیهی مارجین میشکنند، نوع تراش را با دندانپزشک مرور کنید.
آلودگی سطح فریم چطور خودش را نشان میدهد؟
با حباب زیر اپک، که تقریباً همیشه یعنی سطح فریم تمیز نبوده است. پرسش و پاسخ شمارهی ۹ برای آن ۳ علت نام میبرد.
- کستینگ ناقص و خلل و فرج میکروسکوپی داخل خود فلز.
- مواد سایندهی غیراستاندارد یا آلوده، از مولت و دیسک گرفته تا شن سندبلاست.
- شستشوی کافی نکردن فریم بعد از سندبلاست یا دگاز.
یک نکتهی عملی که کمتر رعایت میشود: شن سندبلاست ۵۰ یا ۱۱۰ میکرون یک مادهی مصرفی است و تمام میشود. شنی که بارها بازچرخانی شده گرد و کند میشود و بهجای زبر کردن سطح، آن را آلوده میکند. فهرست شن سندبلاست را مثل یک مادهی مصرفی حساب کنید، نه مثل یک قطعهی دائمی دستگاه.
سندبلاست و دگاز را برای هر آلیاژی یکسان انجام میدهید؟
اگر بله، این خودش یکی از علتهاست. همان پرسش و پاسخ شمارهی ۹ دو حالت را از هم جدا میکند.
آلیاژهای دارای برلیوم معمولاً بعد از دگاز طلایی میشوند و نیازی به سندبلاست ندارند. اگر بعد از دگاز سندبلاستشان کنید، همان شفافیت سطحی از بین میرود. در مقابل، آلیاژهای نیکل کروم باید بعد از دگاز با اکسید آلومینیوم سندبلاست شوند.
پس «طلایی نشدن آلیاژ بعد از دگاز» همیشه نشانهی خطا نیست، و جوابش به این بستگی دارد که نیکل کروم زیر دستتان است یا آلیاژ برلیومدار.
از کجا بفهمیم علت کدام است؟
محل شکست بیشتر از هر چیز دیگری حرف میزند، و ۵ حالت زیر تقریباً همهی کارهای برگشتی را پوشش میدهند.
| نشانه | اول کجا را نگاه کنیم |
|---|---|
| پرسلن از مارجین کنده شده | نوع تراش و ساپورت فلزی لبه |
| پرسلن تمیز از روی فلز جدا شده و فلز براق است | آلودگی سطح یا دگاز ناقص |
| لایهای از پرسلن روی فلز مانده | باند خوب بوده، مشکل در حجم یا ساپورت پرسلن است |
| ترک مویی بعد از چند پخت | تعداد پخت و سرعت سرد شدن |
| حباب زیر اپک | کستینگ، سایندهی آلوده یا شستشوی ناکافی |
یک عادت ساده هم کمک میکند. تعداد پخت هر کار را روی کارت کار بنویسید، چون وقتی کاری برمیگردد همین ۱ عدد جلوی نصف حدسها را میگیرد.
چه چیزی از این متن به کار خرید میآید؟
۳ چیز. بروشور پودر و آلیاژ را برای عدد C.T.E نگه دارید. شن سندبلاست را بهموقع عوض کنید. و کورهای داشته باشید که بتوانید سرعت سرد شدنش را کنترل کنید.
اگر میخواهید پودر و آلیاژ را از یک خط هماهنگ انتخاب کنید، فهرست پودرهای PFM موجود در شیوادنت و فهرست آلیاژهای دندانسازی را ببینید. مقالهی جدول پخت پرسلن و نحوه برنامهدهی به کوره هم صد و سه برنامهی کامل را جمع کرده است. اگر کورهی فعلیتان سرد شدن کنترلشده ندارد، فهرست کورههای پخت پرسلن را مقایسه کنید.
