پارسیل فلکسیبل را بیشتر بیمارها با یک جمله می‌شناسند: «همان دندانی که سیم ندارد». برای لابراتوار اما سؤال اصلی این است که این ماده کجا انتخاب درستی است و کجا نیست، و ساختنش چه فرقی با یک پارسیل آکریلی دارد.
منبع بخش‌های فنی این متن آرشیو ماهنامه‌ی بین‌المللی دندان‌سازان حرفه‌ای است. مقاله‌ی «دندان مصنوعی انعطاف پذیر به عنوان یک جایگزین برای دندان مصنوعی سخت؟» نوشته‌ی Dr. Sunitha N Shamnur و همکاران و مقاله‌ی «ساخت دنچرهای متحرک با تزریق مواد ترموپلاستیک» نوشته‌ی Ofer Darey (Master technician)، هر دو با ترجمه‌ی بهنوش یوسفی مقدم، در شماره‌ی ۱، و مقاله‌ی «مواد بیس دست دندان، از گذشته تا آینده» نوشته‌ی Saurabh Gupta و همکاران در شماره‌ی ۲. گزارش بیمار Stephen Abrams درباره‌ی پروتز روی توروس هم در شماره‌ی ۹ آمده است. هر شماره را می‌توانید از همان لینک دانلود کنید.
دنچر انعطاف پذیر از چه ساخته می‌شود؟
بیس این پروتزها یک ماده‌ی ترموپلاستیک با پایه‌ی نایلون (پلی‌آمید) است. ماده با حرارت نرم می‌شود و داخل فلاسک تزریق می‌شود، برخلاف آکریل که با مونومر مخلوط و پک می‌شود. مقاله‌ی شماره‌ی ۲ تاریخچه‌ی این روش را هم می‌گوید: روش تزریقی اول در سال ۱۹۶۲ با یک fluoropolymer و در سال ۱۹۷۱ با استال به کار رفت و امروز مواد نایلونی جای آن‌ها را گرفته‌اند.
ساختار نیمه‌بلوری نایلون همان چیزی است که این ماده را متفاوت می‌کند. به گفته‌ی همان مقاله، استحکام، انعطاف‌پذیری، شفافیت و ثبات رنگ دارد، حلالیت آن کم است، تخلخل ندارد و بدون مونومر و فلز است. ساختار ریزکریستالی‌اش اجازه می‌دهد مثل آکریل پالیش شود و می‌شود آن را خیلی نازک ساخت.
در لابراتوار، این ماده به‌صورت محصول آکریل فلکسی و محصول کارتریج تزریق فلکسی به کار می‌رود. مقاله‌ی Darey درباره‌ی Flexi N512 است و آن را «یک پلیمر سبک ساخته شده از پلی آمید، انعطاف پذیر، الاستیک و پایدار» معرفی می‌کند.
برای کدام بیمار انتخاب درستی است؟
- آندرکات‌های بافت سخت و نرم: وقتی آندرکات دوطرفه وجود دارد و نمی‌شود آن را با جراحی برداشت، یا جراحی پیش از پروتز منع دارد.
- بیمار حساس به آکریل یا فلز: چون ماده مونومر و فلز ندارد. از میان برندهایی که مقاله‌ی شماره‌ی ۱ نام می‌برد، Valplast و Lucitone را فاقد مونومر می‌داند.
- زیبایی کلاسپ: کلاسپ از همان ماده و به رنگ لثه است، پس روی دندان هیچ سیم فلزی دیده نمی‌شود.
- شکستگی مکرر دنچر آکریلی: مقاله‌ی Darey این ماده را راه حلی برای شکستگی‌های تکراری دنچرهای اکریلیک می‌داند.
کجا جای پارسیل کرم کبالت را نمی‌گیرد؟
مقاله‌ی شماره‌ی ۱ این را صریح می‌گوید: دندان مصنوعی انعطاف پذیر به‌طور کلی برای ترمیم‌های طولانی‌مدت استفاده نمی‌شود و فریم فلزی پارسیل هنوز برای درمان‌های درازمدت «استاندارد» است. همین مقاله دو ضعف دیگر را هم نام می‌برد. این مواد تمایل به جذب آب دارند و اغلب تغییر رنگ می‌دهند.
مقاله‌ی شماره‌ی ۲ دو محدودیت دیگر اضافه می‌کند. در پروتز کامل، انعطاف‌پذیری مزیت نیست، چون سیل ثانویه ممکن است در حین کار شکسته شود. در فضای بین‌ریجی کم هم به‌سختی به کار می‌رود، چون برای گیر مکانیکی دندان به حجم ماده نیاز است.
پس پارسیل فلکسیبل بیشتر جواب یک موقعیت خاص است تا جایگزین همیشگی. برای بیمار جوانی که پارسیل درازمدت می‌خواهد و آندرکات یا حساسیت خاصی ندارد، مقاله‌ی انتخاب آلیاژ کرم کبالت انتخاب‌های پایدارتر را توضیح می‌دهد.
کلاسپ فلکسیبل چطور طراحی می‌شود؟
در پارسیل فلکسیبل، کلاسپ هم گیر می‌دهد و هم دیده می‌شود، پس طراحی آن مهم‌ترین مرحله است. Darey قاعده را این‌طور می‌گذارد: یک‌سوم کلاسپ روی گردن دندان، تا قسمت میانی آن، و دوسوم آن روی ناحیه‌ی لثه قرار بگیرد. در مرحله‌ی نهایی، کلاسپ باید شکل پاپیلا را تقلید کند.
- مرز پروتز: باید عضلات اطراف را در بر بگیرد و به قسمت متحرک مخاط تجاوز نکند.
- پوشش مرزها: مرزها با لایه‌ی نازکی از موم به ضخامت ۰٫۱ میلی‌متر پوشیده می‌شوند.
- مسدود کردن آندرکات‌ها: کناره‌ها و سطوح طرفی دندان‌ها با سرویور بلاک‌اوت می‌شوند تا پروتز بدون درد بنشیند.
چرا دوپلیکیت با ژلاتین و نه سیلیکون؟
این نکته‌ی مقاله‌ی Darey برای لابراتوار از همه کاربردی‌تر است. به گفته‌ی او، سیلیکون هنگام گیرش نیروها را از حاشیه‌ی فلاسک به مرکز آن وارد می‌کند و این می‌تواند مدل را منقبض کند. این انقباض فقط چند میکرومتر است، اما ممکن است به فشار بیش از حد روی مخاط بیمار برسد.
ژلاتین برعکس عمل می‌کند و نیروی انبساطی را از مرکز فلاسک به اطراف وارد می‌کند. Darey این را بهترین شرایط برای شبیه‌سازی مدل دوپلیکیت با دهان بیمار می‌داند. او یک هشدار هم می‌دهد: ژلاتین در هیچ موردی برای ساخت سازه‌های فلزی استفاده نمی‌شود.
در تراش و پرداخت چه چیزی فرق می‌کند؟
مقاله‌ی شماره‌ی ۱ تراش این پروتز را روشی بسیار حساس به تکنیک می‌داند. هنگام تراش، تهویه‌ی مناسب، ماسک و سیستم مکش لازم است. پوست هم نباید با غلاف‌های داغ کارتریج، کوره، آداپتور سر پیستون، فلاسک‌ها و لامپ‌های حرارتی تماس پیدا کند.
ساختار ریزکریستالی نایلون اجازه می‌دهد سطح آن مثل آکریل پالیش شود. برای مرحله‌ی براق کردن، محصول رژ پرداخت کندا را سازنده‌اش در درجه‌ی اول برای پارسیل فلکسیبل ساخته است.
وقتی ماده‌ی سخت در آندرکات قفل می‌شود
گزارش Abrams در شماره‌ی ۹ نشان می‌دهد ماده‌ی ترموپلاستیک همه‌جا جواب نمی‌دهد. بیمار توروس‌های بزرگ دوطرفه در فک پایین داشت. فلنج لینگوال اول با ماده‌ی ترموپلاستیک ساخته شد، اما در آندرکات قفل شد و زخم و درد ایجاد کرد. راه‌حل، یک آستر انعطاف‌پذیر (Molloplast B) در لبه‌ی پروتز بود که بیشتر این مشکلات را حل کرد.
به بیمار درباره‌ی نگهداری چه بگوییم؟
مقاله‌ی شماره‌ی ۱ برای Valplast دستورالعمل مشخصی دارد که برای لابراتوار هم دانستنش مفید است، چون بیمار اغلب از دندانساز می‌پرسد:
- خیس نگه داشتن: پروتز روزانه ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، یا حداقل سه بار در هفته در طول شب، در آب قرار بگیرد.
- تمیز کردن: با پاک‌کننده‌ی سونیک پروتز یا زیر آب جاری.
- مسواک نزدن: مسواک زدن توصیه نمی‌شود، چون ممکن است پالیش را از بین ببرد و سطح به مرور زبر شود.
هنگام تحویل هم، طبق مقاله‌ی شماره‌ی ۲، پروتز یک دقیقه در آب بسیار گرم (۱۵۰ درجه‌ی فارنهایت) قرار می‌گیرد و بعد تا دمای قابل تحمل خنک می‌شود. تنظیم کلاسپ‌ها هم با گرم کردن در آب داغ و خم کردن انجام می‌شود.
