در لابراتوارهای ایران بیشتر کارهای فلزی با آلیاژهای غیرنجیب انجام میشود و انتخاب میان آنها معمولاً به عادت لابراتوار سپرده شده است. این آلیاژها با هم تفاوت واقعی دارند و تفاوتشان فقط قیمت نیست، چون استحکام، دمای ذوب و رفتارشان هنگام ریختهگری فرق میکند و هرکدام برای دستهای از کارها ساخته شدهاند.
این راهنما سه گروه رایج را از هم جدا میکند. برای هر محصول، ترکیب دقیق و دمای کاری در برگهی فنی سازنده آمده و پیش از تنظیم دستگاه کستینگ باید همان را ملاک قرار داد.
چارچوبی که استاندارد به دست میدهد
استاندارد ISO 22674 مواد فلزی مورد استفاده در پروتزهای ثابت و متحرک را بر اساس خواص مکانیکی به چند تیپ دستهبندی میکند، نه بر اساس ترکیب شیمیایی. منطق این دستهبندی کاربردی است، چون آنچه برای یک فریم پارسیل اهمیت دارد استحکام تسلیم و میزان ازدیاد طول است و نه اینکه چه عنصری در آلیاژ به کار رفته.
نتیجهی عملی این است که هنگام مقایسهی دو آلیاژ، تیپ اعلامشده در برگهی فنی معیار قابل اتکاتری از نام تجاری است. آلیاژی که برای کوپینگ تکواحدی مناسب است، لزوماً برای فریم پارسیل با کروشهی بلند کافی نیست، چون کروشه باید بارها خم شود و برگردد بدون اینکه تغییر شکل دائمی پیدا کند.
کرم کبالت
کرم کبالت پرکاربردترین آلیاژ لابراتوار است و در هر دو حوزهی فریم پارسیل و کوپینگ متالسرامیک استفاده میشود. مدول الاستیسیتهی بالای آن یعنی فریم با ضخامت کمتر همان صلبیت را میدهد، بنابراین پروتز سبکتر و برای بیمار راحتتر درمیآید.
نکتهی مهم در کار با کرم کبالت دمای بالای ذوب آن است که سیلندر و پوشش مناسب میطلبد، و اگر برنامهی حرارتی درست اجرا نشود، حفره پر نمیشود و لبهها ناقص میمانند. عدم وجود نیکل در بیشتر فرمولاسیونهای امروزی هم مزیتی است که برای بیماران حساس اهمیت دارد.
آلیاژ کرم کبالت دمکست از نمونههای موجود در همین گروه است و برای کارهای متالسرامیک و فریم استفاده میشود.
نیکل کروم
نیکل کروم دمای ذوب پایینتری دارد و ریختهگری آن آسانتر است، ضمن اینکه معمولاً ارزانتر هم تمام میشود. در مقابل، وجود نیکل برای بخشی از بیماران حساسیتزا است و همین باعث شده در بسیاری از کشورها استفاده از آن محدود شود.
اگر لابراتوار شما هنوز با نیکل کروم کار میکند، دستکم لازم است این موضوع در سفارش مشخص باشد تا دندانپزشک بتواند سابقهی حساسیت بیمار را در نظر بگیرد. برای کارهایی که مدت طولانی در دهان میمانند، صرفهجویی در این مرحله ریسک قابل توجهی به همراه دارد.
NPG و آلیاژهای پایه مس
آلیاژهای موسوم به NPG بر پایهی مس و آلومینیوم ساخته میشوند و رنگ طلایی دارند، به همین دلیل به عنوان جایگزین اقتصادی آلیاژهای نجیب شناخته میشوند. کاربرد رایجشان در پستهای ریختگی و برخی کارهای ثابت است و دمای ذوب پایینترشان ریختهگری را سادهتر میکند.
رنگ طلایی این آلیاژها مزیت ظاهری در نواحی خاصی ایجاد میکند، اما جایگزین کامل آلیاژ نجیب نیستند و رفتار بلندمدتشان در دهان با طلا یکسان نیست. انتخابشان یک تصمیم اقتصادی آگاهانه است و نه ارتقای کیفیت. آلیاژ NPG سوپریم کست در همین دسته قرار میگیرد.
خوردگی، و چرا فقط به ترکیب نگاه نکنید
مقاومت در برابر خوردگی یکی از تفاوتهای واقعی میان این گروههاست و به لایهی اکسیدی سطح بستگی دارد نه صرفاً به نام آلیاژ. این موضوع را یادداشت مقاومت آلیاژها در برابر خوردگی جداگانه بررسی کرده است.
نکتهای که در عمل بیشتر از انتخاب آلیاژ اهمیت پیدا میکند، پرهیز از مخلوط کردن ضایعات دو آلیاژ متفاوت در بوته است. ذوب مجدد ضایعات همراه با آلیاژ نو تا حدی رایج است، ولی وقتی دو ترکیب مختلف با هم ذوب شوند نتیجه دیگر مشخصات هیچکدام را ندارد و رفتارش قابل پیشبینی نیست. نگه داشتن بوتهی کستینگ جدا برای هر آلیاژ سادهترین راه جلوگیری از این اتفاق است.
انتخاب بر اساس کار
| کار | گزینهی متعارف |
| فریم پارسیل با کروشه | کرم کبالت |
| کوپینگ متالسرامیک | کرم کبالت |
| پست ریختگی | NPG یا کرم کبالت |
| بیمار با سابقهی حساسیت به نیکل | کرم کبالت بدون نیکل |
جمعبندی
پیش از مقایسهی قیمت هر کیلو، مشخص کنید آلیاژ قرار است چه باری را تحمل کند و چه مدت در دهان بماند، چون همین دو پرسش بیشتر گزینهها را کنار میگذارد. برای فریم و متالسرامیک کرم کبالت انتخاب متعارف است و NPG جای خودش را در کارهای اقتصادیتر دارد. مجموعهی انواع آلیاژ دندانسازی شیوادنت این ردهها را کنار هم دارد تا مقایسهی مشخصات پیش از سفارش ممکن باشد.
