انتخاب گچ دندانسازی: تفاوت تیپ ۱ تا ۵ و کاربرد درست هرکدام

گچ ارزان‌ترین ماده‌ای است که روی میز کار لابراتوار قرار می‌گیرد، اما بیشترین سهم را در خطای ابعادی کار نهایی دارد. مدلی که هنگام گیرش بیش از اندازه منبسط شده باشد در هیچ مرحله‌ی بعدی قابل اصلاح نیست و اشکال آن معمولاً دیرتر و با هزینه‌ی بیشتری آشکار می‌شود. در این راهنما پنج تیپ استاندارد گچ دندانی، تفاوت واقعی آن‌ها و متغیرهایی را مرور می‌کنیم که کیفیت مدل را تعیین می‌کنند.

پنج تیپ استاندارد گچ دندانی

استاندارد ISO 6873 و همچنین مشخصات شماره‌ی ۲۵ انجمن دندانپزشکی آمریکا، گچ‌های دندانی را در پنج کلاس دسته‌بندی می‌کنند. هر پنج کلاس از یک ماده‌ی واحد یعنی سولفات کلسیم نیمه‌آبی ساخته می‌شوند و تفاوتشان تنها در شکل و تخلخل ذرات است. همین تفاوت تعیین می‌کند که هر تیپ برای مخلوط شدن به چه مقدار آب نیاز دارد، و آب اضافی پس از تبخیر جای خالی خود را به شکل تخلخل در مدل باقی می‌گذارد. به بیان ساده، هرچه آب کمتری مصرف شود مدل مستحکم‌تر خواهد بود.

مقادیر مرجع استاندارد. عدد دقیق هر محصول را از برگه‌ی فنی سازنده بخوانید.

تیپ	نام رایج	نسبت آب به پودر	حداقل استحکام فشاری	انبساط گیرش
تیپ ۱	گچ قالبگیری	۰٫۵۰ تا ۰٫۷۵	۴ مگاپاسکال	—
تیپ ۲	گچ معمولی (پلاستر مدل)	حدود ۰٫۴۵ تا ۰٫۵۰	۹ مگاپاسکال	حداکثر ۰٫۳۰٪
تیپ ۳	گچ مدل (استون)	حدود ۰٫۲۸ تا ۰٫۳۰	۲۰ مگاپاسکال	حداکثر ۰٫۲۰٪
تیپ ۴	گچ دای؛ استحکام بالا، انبساط کم	حدود ۰٫۲۲ تا ۰٫۲۴	۳۵ مگاپاسکال	حداکثر ۰٫۱۵٪
تیپ ۵	گچ دای با انبساط بالا	حدود ۰٫۱۸ تا ۰٫۲۲	۳۵ مگاپاسکال	۰٫۱۶٪ تا ۰٫۳۰٪

کدام تیپ برای کدام کار

• تیپ ۲ (گچ معمولی): برای بیس مدل، مانت روی آرتیکولاتور و مدل مطالعه، یعنی جایی که قرار نیست چیزی روی سطح گچ تراش بخورد.
• تیپ ۳ (گچ مدل): برای مدل کار پروتز متحرک و دنچر، جایی که به تعادلی میان استحکام و هزینه نیاز دارید و مدل نقش دای را ندارد.
• تیپ ۴ (گچ دای): برای دای پروتز ثابت، چون لبه‌ی ترمیم روی خودِ گچ ساخته می‌شود و مقاومت سایشی سطح نقش تعیین‌کننده دارد.
• تیپ ۵: برای جبران انقباض انجماد آلیاژهای بیس‌متال ساخته شده است و انبساط بیشتر آن یک ویژگی عمدی به شمار می‌رود نه یک عیب، اما جایگزین تیپ ۴ برای کار روزمره نیست.

قاعده‌ی کلی ساده است: هرچه چیزی که روی مدل ساخته می‌شود دقیق‌تر باشد باید سراغ تیپ بالاتر بروید. همچنین هیچ‌گاه برای صرفه‌جویی گچ تیپ بالاتر را رقیق‌تر نکنید، چون آب اضافی دقیقاً همان ویژگی‌ای را از بین می‌برد که بابت آن هزینه کرده‌اید.

نسبت آب به پودر، مهم‌ترین عددی که اندازه گرفته نمی‌شود

نسبت آب به پودر تنها متغیری است که هم‌زمان استحکام، انبساط و زمان گیرش را تغییر می‌دهد، با این حال در بیشتر لابراتوارها همچنان با چشم تعیین می‌شود.

• هر دو را با وزن اندازه بگیرید و از پیمانه استفاده نکنید. یک ترازوی آشپزخانه‌ی ساده برای این کار کافی است و ارزان‌ترین ارتقای کیفی‌ای است که می‌توانید انجام دهید.
• آب بیشتر از دستور سازنده مدل را ضعیف و متخلخل می‌کند و آب کمتر، مخلوط را غیرقابل کار و پر از حباب.
• همیشه پودر را روی آب بریزید و نه برعکس، و چند ثانیه فرصت دهید تا پودر خیس بخورد.
• به مخلوطی که گیرش آن شروع شده وسط کار پودر اضافه نکنید، چون بلورهای در حال رشد می‌شکنند و استحکام از دست‌رفته دیگر بازنمی‌گردد.

هم زدن، خلأ و حباب

هم زدن تندتر و طولانی‌تر زمان گیرش را کوتاه و انبساط را بیشتر می‌کند، بنابراین مدت هم زدن هم بخشی از دستور کار است و به سلیقه واگذار نمی‌شود. مخلوط‌کن خلأ هوای محبوس را می‌گیرد و همین یک مرحله به‌تنهایی استحکام و کیفیت سطح مدل را بالا می‌برد. اگر مخلوط‌کن خلأ در اختیار ندارید، ریختن گچ روی لرزاننده بیشترین کاری است که می‌توانید انجام دهید.

کنترل زمان کار و زمان گیرش

• دمای آب: آب گرم‌تر تا حدود ۳۰ درجه‌ی سانتی‌گراد گیرش را تند می‌کند، اما بالاتر از آن اثر معکوس دارد.
• شتاب‌دهنده: مقدار کمی سولفات پتاسیم یا گچِ گرفته‌ی پودرشده گیرش را تند می‌کند. به همین دلیل کاسه و اسپاتول باید کاملاً تمیز باشند، چون ته‌مانده‌ی گچ قبلی نقش یک شتاب‌دهنده‌ی ناخواسته را بازی می‌کند.
• کندکننده: بوراکس زمان گیرش را طولانی‌تر می‌کند.
• گرم شدن مخلوط هنگام گیرش کاملاً طبیعی است، چون این واکنش گرمازا است.

استحکام خشک و دلیل اینکه نباید عجله کرد

گچ گرفته تا زمانی که آب اضافی در تخلخل‌هایش باقی مانده باشد تنها حدود نصف استحکام نهایی خود را دارد، و استحکام خشک یعنی استحکام پس از خروج کامل آن آب، تقریباً دو برابر استحکام یک‌ساعته است. بنابراین دایی که نیم ساعت پس از ریختن تراش بخورد، روی ماده‌ای کار می‌شود که هنوز به نصف مقاومت نهایی خود هم نرسیده است. اگر برنامه‌ی کاری اجازه می‌دهد، صبر کنید.

به همین دلیل مدل گچی را برای خیس نگه داشتن در آب معمولی قرار ندهید، چون آب گچِ گرفته را حل می‌کند و سطح و ابعاد مدل از دست می‌رود. اگر لازم است مدل خیس بماند، از آب اشباع استفاده کنید.

نگهداری پودر گچ

گچ رطوبت هوا را جذب می‌کند، بنابراین پودری که چند هفته در کیسه‌ی باز مانده دیرتر می‌گیرد، ضعیف‌تر است و رفتار آن با همان محصول در کیسه‌ی نو یکسان نیست. چون ظاهر پودر تغییری نکرده، معمولاً علت مشکل را در جای دیگری جست‌وجو می‌کنند. پودر را در ظرف دربسته و دور از کف و دیوار نگه دارید و در فضای مرطوب، هر بار مقدار کمتری خریداری کنید.

شش اشتباهی که بیشترین خسارت را می‌زند

1. اندازه‌گیری چشمی آب و پودر.
2. استفاده از تیپ ۲ به‌جای تیپ ۴ برای دای، فقط به خاطر قیمت.
3. رقیق کردن گچ دای برای اینکه روان‌تر شود.
4. کار کردن با کاسه و اسپاتول تمیزنشده.
5. تراش دای پیش از خشک شدن کامل.
6. نگهداری پودر در کیسه‌ی باز.

خرید گچ دندانسازی

شیوادنت انواع گچ مدل، گچ دای و گچ قالبگیری ایرانی و وارداتی را موجود دارد. اگر مطمئن نیستید کدام تیپ برای کار شما مناسب است پیش از سفارش با ما تماس بگیرید، چون انتخاب تیپ درست همیشه ارزان‌تر از دوباره‌کاری تمام می‌شود.