گچ ارزانترین مادهای است که روی میز کار لابراتوار قرار میگیرد، اما بیشترین سهم را در خطای ابعادی کار نهایی دارد. مدلی که هنگام گیرش بیش از اندازه منبسط شده باشد در هیچ مرحلهی بعدی قابل اصلاح نیست، و اشکالش معمولاً دیرتر و با هزینهی بیشتری آشکار میشود. این راهنما پنج تیپ استاندارد گچ دندانی و متغیرهایی را مرور میکند که کیفیت مدل را تعیین میکنند.
پنج تیپ استاندارد گچ چه فرقی با هم دارند؟
استاندارد ISO 6873 و مشخصات شمارهی ۲۵ انجمن دندانپزشکی آمریکا گچهای دندانی را در پنج کلاس دستهبندی میکنند. هر پنج کلاس از یک مادهی واحد ساخته میشوند: سولفات کلسیم نیمهآبی. تفاوتشان تنها در شکل و تخلخل ذرات است، و همین تعیین میکند که هر تیپ برای مخلوط شدن به چه مقدار آب نیاز دارد. آب اضافی پس از تبخیر جای خالی خود را به شکل تخلخل در مدل باقی میگذارد. به بیان ساده، هرچه آب کمتری مصرف شود مدل مستحکمتر خواهد بود.
| تیپ | نام رایج | نسبت آب به پودر | حداقل استحکام فشاری | انبساط گیرش |
|---|---|---|---|---|
| تیپ ۱ | گچ قالبگیری | ۰٫۵۰ تا ۰٫۷۵ | ۴ مگاپاسکال | — |
| تیپ ۲ | گچ معمولی (پلاستر مدل) | حدود ۰٫۴۵ تا ۰٫۵۰ | ۹ مگاپاسکال | حداکثر ۰٫۳۰٪ |
| تیپ ۳ | گچ مدل (استون) | حدود ۰٫۲۸ تا ۰٫۳۰ | ۲۰ مگاپاسکال | حداکثر ۰٫۲۰٪ |
| تیپ ۴ | گچ دای؛ استحکام بالا، انبساط کم | حدود ۰٫۲۲ تا ۰٫۲۴ | ۳۵ مگاپاسکال | حداکثر ۰٫۱۵٪ |
| تیپ ۵ | گچ دای با انبساط بالا | حدود ۰٫۱۸ تا ۰٫۲۲ | ۳۵ مگاپاسکال | ۰٫۱۶٪ تا ۰٫۳۰٪ |
کدام تیپ برای کدام کار؟
- تیپ ۲ (گچ معمولی): برای بیس مدل، مانت روی آرتیکولاتور و مدل مطالعه، یعنی جایی که قرار نیست چیزی روی سطح گچ تراش بخورد.
- تیپ ۳ (گچ مدل): برای مدل کار پروتز متحرک و دنچر، جایی که به تعادلی میان استحکام و هزینه نیاز دارید و مدل نقش دای را ندارد.
- تیپ ۴ (گچ دای): برای دای پروتز ثابت، چون لبهی ترمیم روی خودِ گچ ساخته میشود و مقاومت سایشی سطح نقش تعیینکننده دارد.
- تیپ ۵: برای جبران انقباض انجماد آلیاژهای بیسمتال ساخته شده است و انبساط بیشتر آن یک ویژگی عمدی است نه یک عیب، اما جایگزین تیپ ۴ برای کار روزمره نیست.
قاعدهی کلی ساده است. هرچه چیزی که روی مدل ساخته میشود دقیقتر باشد، باید سراغ تیپ بالاتر بروید. و هیچگاه برای صرفهجویی گچ تیپ بالاتر را رقیقتر نکنید، چون آب اضافی دقیقاً همان ویژگیای را از بین میبرد که بابت آن هزینه کردهاید.
چرا نسبت آب به پودر را باید وزن کرد؟
نسبت آب به پودر تنها متغیری است که همزمان استحکام، انبساط و زمان گیرش را تغییر میدهد. با این حال در بیشتر لابراتوارها همچنان با چشم تعیین میشود.
- هر دو را با وزن اندازه بگیرید و از پیمانه استفاده نکنید. یک ترازوی آشپزخانهی ساده برای این کار کافی است و ارزانترین ارتقای کیفیای است که میتوانید انجام دهید.
- آب بیشتر از دستور سازنده مدل را ضعیف و متخلخل میکند و آب کمتر، مخلوط را غیرقابل کار و پر از حباب.
- همیشه پودر را روی آب بریزید و نه برعکس، و چند ثانیه فرصت دهید تا پودر خیس بخورد.
- به مخلوطی که گیرش آن شروع شده وسط کار پودر اضافه نکنید، چون بلورهای در حال رشد میشکنند و استحکام از دسترفته دیگر بازنمیگردد.
هم زدن و خلأ چه تغییری میدهند؟
هم زدن تندتر و طولانیتر زمان گیرش را کوتاه و انبساط را بیشتر میکند، بنابراین مدت هم زدن هم بخشی از دستور کار است و به سلیقه واگذار نمیشود. مخلوطکن خلأ هوای محبوس را میگیرد، و همین یک مرحله بهتنهایی استحکام و کیفیت سطح مدل را بالا میبرد. اگر مخلوطکن خلأ ندارید، ریختن گچ روی لرزاننده بیشترین کاری است که میتوانید بکنید.
زمان گیرش را چطور کنترل کنیم؟
- دمای آب: آب گرمتر تا حدود ۳۰ درجهی سانتیگراد گیرش را تند میکند، اما بالاتر از آن اثر معکوس دارد.
- شتابدهنده: مقدار کمی سولفات پتاسیم یا گچِ گرفتهی پودرشده گیرش را تند میکند. به همین دلیل کاسه و اسپاتول باید کاملاً تمیز باشند، چون تهماندهی گچ قبلی نقش یک شتابدهندهی ناخواسته را بازی میکند.
- کندکننده: بوراکس زمان گیرش را طولانیتر میکند.
- گرم شدن مخلوط هنگام گیرش کاملاً طبیعی است، چون این واکنش گرمازا است.
چرا نباید زود سراغ تراش دای رفت؟
گچ گرفته تا وقتی آب اضافی در تخلخلهایش مانده باشد، تنها حدود نصف استحکام نهایی خود را دارد. استحکام خشک یعنی استحکام پس از خروج کامل آن آب، و تقریباً دو برابر استحکام یکساعته است. پس دایی که نیم ساعت پس از ریختن تراش بخورد، روی مادهای کار میشود که هنوز به نصف مقاومت نهایی خود هم نرسیده است. اگر برنامهی کاری اجازه میدهد، صبر کنید.
به همین دلیل مدل گچی را برای خیس نگه داشتن در آب معمولی قرار ندهید، چون آب گچِ گرفته را حل میکند و سطح و ابعاد مدل از دست میرود. اگر لازم است مدل خیس بماند، از آب اشباع استفاده کنید.
پودر گچ را چطور نگه داریم؟
گچ رطوبت هوا را جذب میکند. پودری که چند هفته در کیسهی باز مانده دیرتر میگیرد، ضعیفتر است و رفتارش با همان محصول در کیسهی نو یکسان نیست. چون ظاهر پودر تغییری نکرده، معمولاً علت مشکل را در جای دیگری جستوجو میکنند. پودر را در ظرف دربسته و دور از کف و دیوار نگه دارید، و در فضای مرطوب هر بار مقدار کمتری بخرید.
شش اشتباهی که بیشترین خسارت را میزند
- اندازهگیری چشمی آب و پودر.
- استفاده از تیپ ۲ بهجای تیپ ۴ برای دای، فقط به خاطر قیمت.
- رقیق کردن گچ دای برای اینکه روانتر شود.
- کار کردن با کاسه و اسپاتول تمیزنشده.
- تراش دای پیش از خشک شدن کامل.
- نگهداری پودر در کیسهی باز.
خرید گچ دندانسازی
شیوادنت انواع گچ مدل، گچ دای و گچ قالبگیری ایرانی و وارداتی را موجود دارد. اگر مطمئن نیستید کدام تیپ برای کار شما مناسب است، پیش از سفارش با ما تماس بگیرید. انتخاب تیپ درست همیشه ارزانتر از دوبارهکاری تمام میشود.
