رستوریشن تمام سرامیک زیباست ولی ترد و شکننده است. رستوریشن تمام فلز محکم است ولی از نظر زیبایی فقط برای دندان‌های خلفی قابل قبول است. متال سرامیک این دو را کنار هم می‌گذارد، و همه‌چیز به آلیاژی بستگی دارد که زیر پرسلن قرار می‌گیرد.
منبع این متن آرشیو ماهنامه‌ی بین‌المللی دندان‌سازان حرفه‌ای است. مقاله‌ی «مروری بر سیستم‌های آلیاژی فلز - سرامیک» نوشته‌ی دکتر رامین مشرّف، دانشیار گروه پروتزهای دندانی دانشکده‌ی دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، در شماره‌ی ۱. این شماره را می‌توانید از همان لینک دانلود کنید.
آلیاژ متال سرامیک باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد؟
دکتر مشرّف شش ویژگی را حداقل لازم می‌داند. هرکدام جواب یک مشکل مشخص در کار است:
- ساختن اکسید سطحی برای پیوند با پرسلن: فلزات گرانبها (noble) اکسید نمی‌شوند، پس مقداری Base metal مثل قلع به آن‌ها اضافه می‌کنند تا اکسید لازم برای پیوند ساخته شود.
- ضریب انبساط حرارتی کمی بیشتر از پرسلن: تا هنگام سرد شدن، پرسلن آسیب نبیند.
- دمای ذوب خیلی بالاتر از پرسلن: تا فلز پیش از پرسلن نرم نشود.
- تغییر شکل نکردن هنگام پخت پرسلن: مقاومت در برابر distortion، که مقاله آن را sag resistance می‌نامد.
- کاربرد آسان و بی‌دردسر.
- زیست‌سازگاری: برای بافت‌های اطراف، و برای تکنسین، دندانپزشک و بیمار خطرناک نباشد.
چرا با هر طلایی نمی‌شود فریم متال سرامیک ساخت؟
آلیاژهای طلای نوع III و IV که در کار تمام فلز استفاده می‌شوند، به سه دلیل برای زیربنای متال سرامیک مناسب نیستند. ضریب انبساط حرارتی‌شان برای پرسلن‌های زودگداز (Low-Fusing) بیش از حد بالاست و پیوند برقرار نمی‌شود. دمای ذوبشان از دمای ذوب پرسلن پایین‌تر است، پس پیش از اینکه پرسلن به دمای پخت برسد، فلز ذوب می‌شود. و اصلاً برای باند با پرسلن ساخته نشده‌اند.
همین سه دلیل نشان می‌دهد چرا آلیاژ متال سرامیک یک دسته‌ی جداست. ترکیب آن را برای کنار آمدن با پرسلن تنظیم کرده‌اند، نه فقط برای استحکام.
سیستم‌های آلیاژی چطور دسته‌بندی می‌شوند؟
مقاله از ترکیب دسته‌بندی Naylor (۱۹۸۶) و McLean (۱۹۷۹) یک دسته‌بندی کلی می‌سازد:
- Noble Metals، High Gold: آلیاژهای طلا - پلاتین - پالادیوم.
- Noble Metals، Low Gold: آلیاژهای طلا - پالادیوم - نقره و طلا - پالادیوم.
- Noble Metals، Gold Free: آلیاژهای نقره - پالادیوم و آلیاژهای پالادیوم بالا، مثل پالادیوم - کبالت و پالادیوم - مس.
- Base Metals: آلیاژهای نیکل - کروم (با بریلیوم و بدون بریلیوم) و آلیاژهای کروم - کبالت (کرم کبالت).
نیکل کروم چه مزایا و معایبی دارد؟
نیکل کروم آلیاژ روزمره‌ی بیشتر لابراتوارهاست، و جدول مقاله برای آن صریح است. مزایا: قیمت کم، دانسیته‌ی کمتر، مقاومت بالا در برابر افت، توانایی ریختگی‌های ظریف، هدایت حرارتی ضعیف، قابلیت اچ شدن، و ضریب کشسانی ۲ تا ۲٫۵ برابر طلا.
معایب هم کم نیست. ریختگی دقیق آن مشکل است و در افراد حساس به نیکل کاربرد ندارد. شکست باند ممکن است در لایه‌ی اکسید رخ دهد. سختی بالای آن پرداخت را مشکل می‌کند، لحیم کردنش هم مشکل است و برداشتنش از روی دندان سخت است. و یک هشدار برای خود لابراتوار: به دلیل وجود بریلیوم ممکن است برای تکنسین‌ها سمی باشد.
این آخری همان تفاوتی است که در قفسه دیده می‌شود. محصول آلیاژ سوپر کست نیکل کروم برلیوم‌دار است. محصول آلیاژ رئالوی نیکل کروم بدون برلیوم است. اگر برلیوم‌دار کار می‌کنید، تراش و سندبلاست را همیشه زیر مکش و با ماسک انجام دهید.
کرم کبالت جایگزین بی‌دردسر نیکل کروم است؟
کرم کبالت دو مزیتی را دارد که نیکل کروم ندارد: نیکل ندارد و بریلیوم ندارد. دانسیته‌ی آن کم است، عایق حرارتی ضعیفی است و قیمتش ارزان است. اما جدول مقاله برای آن هم معایب روشنی می‌آورد: ریختگی آن نسبت به Ni-Cr مشکل‌تر است، سختی سطحی آن بسیار بالاست، بیشتر از Ni-Cr اکسید می‌شود و اطلاعات درازمدت درباره‌ی آن وجود ندارد.
پس برای بیمار حساس به نیکل، کرم کبالت راه‌حل است. اما لابراتوار باید برای ریختگی سخت‌تر و پرداخت سخت‌تر آماده باشد. مقاله‌ی انتخاب آلیاژ بیس متال همین انتخاب را از زاویه‌ی کار روزانه بررسی می‌کند.
آلیاژهای طلا چرا هنوز معیار مقایسه‌اند؟
جمع‌بندی دکتر مشرّف این است که بیشترین مزایا متعلق به آلیاژهای طلا - پلاتین - پالادیوم است: پیوند عالی با پرسلن، ریخته‌گری عالی و بازسازی عالی لبه‌های روکش، سهولت پرداخت، مقاومت در برابر خوردگی، رنگ مناسب و عدم حساسیت به تکنیک کار. به همین دلیل توصیه می‌کند مبتدیان کار را با این آلیاژ شروع کنند و با کسب تجربه سراغ آلیاژهای دیگر بروند. بهترین جایگزین آن را هم آلیاژهای طلا - پالادیوم - نقره می‌داند.
این آلیاژها هم بی‌عیب نیستند. مقاومت کم در برابر افت یا خزش، قیمت و دانسیته‌ی بالا، سختی سطحی کم و استحکام ناکافی در بریج‌های طویل از معایبی است که مقاله نام می‌برد.
از مقایسه‌ی آلیاژها چه قاعده‌ای می‌ماند؟
مقاله کل جدول را در پنج قاعده خلاصه می‌کند که برای انتخاب هر آلیاژی به کار می‌آید:
- طلای بیشتر: هرچه محتوای طلا بیشتر باشد، دقت ریختگی و سهولت ساخت بیشتر است.
- تنتالوم به جای پالادیوم: آلیاژ زردتری می‌سازد که رنگ بهتری در پرسلن ایجاد می‌کند.
- پالادیوم کمتر: خطر جذب گازها کمتر است.
- بیس متال بیشتر: کنترل لایه‌ی اکسید مشکل‌تر است.
- نقطه‌ی ذوب بالاتر: مقاومت در برابر خزش و تغییر شکل فلز هنگام پخت پرسلن بیشتر است.
فریم فلزی در طراحی چه وظیفه‌ای دارد؟
به گفته‌ی مقاله، زیربنای فلزی چهار وظیفه‌ی اصلی دارد: تطابق مناسب با دندان، تهیه‌ی اکسیدهایی که با پرسلن پیوند شیمیایی برقرار می‌کنند، ایجاد شالوده‌ای محکم برای پرسلنی که خودش ترد است، و ساختن فرم کلی آناتومی دندان. وظیفه‌های فرعی هم دارد. سطح فلزی در اکلوزال و لینگوال سایش کمتری روی دندان مقابل ایجاد می‌کند و در دهان راحت‌تر از پرسلن اصلاح و پرداخت می‌شود. اتچمنت هم فقط به فلز وصل می‌شود، نه به پرسلن.
مهم‌ترین عدد این بخش، فاصله‌ی تماس اکلوزال از محل اتصال پرسلن و فلز است. برای پرهیز از شکستن پرسلن، تماس اکلوزال یا اینسایزال نباید روی این محل یا نزدیک آن باشد. فاصله باید حداقل ۱٫۵ و حتی ۲ میلی‌متر باشد، یعنی تماس یا تماماً روی فلز باشد یا تماماً روی پرسلن. مقاله‌ی چرا پرسلن روی فلز می‌شکند بقیه‌ی خطاهای طراحی فریم را توضیح می‌دهد.
تماس‌های پروگزیمال روی فلز باشند یا پرسلن؟
جواب مقاله بسته به ناحیه است. در دندان‌های قدامی و تماس مزیال دندان‌های خلفی، به‌خصوص پرمولر اول، تماس باید روی پرسلن باشد. در دندان‌های خلفی که در دید نیستند، می‌شود تماس را روی فلز گذاشت. تماس پرسلنی یک مزیت عملی هم دارد: اگر تماس کم باشد، اضافه کردن پرسلن آسان‌تر از اضافه کردن فلز است.
