سؤالی که هنگام تجهیز بخش پروتز متحرک زیاد پرسیده میشود این است که آیا پرس دستی برای پخت دنچر کافی است یا باید سراغ پرس هیدرولیک رفت. جواب کوتاه این است که هر دو همان یک کار را انجام میدهند و دنچر سالمی که با پرس دستی بسته شده باشد از نظر کیفیت چیزی کم ندارد، اما این دو در یک نکته با هم فرق دارند و آن نکته تکرارپذیری است. در ادامه ابتدا روشن میکنیم پرس در این مرحله دقیقاً چه کاری میکند، بعد تفاوت این دو را میسنجیم و در پایان معیارهایی را مرور میکنیم که انتخاب باید بر پایهی آنها انجام شود.
پرس در مرحلهی پخت دنچر چه کاری میکند
پس از حذف موم و اعمال مادهی جداکننده، خمیر آکریل داخل مفل قرار میگیرد و مفل باید طوری بسته شود که خمیر تمام فضای قالب را پر کند و مقدار اضافی از درز مفل بیرون بزند. کاری که پرس انجام میدهد همین است، یعنی نیروی لازم برای این بستهشدن را فراهم میکند تا دو نیمهی مفل کاملاً روی هم بنشینند.
مهم است بدانیم این کار در یک حرکت انجام نمیشود. آکریل خمیری مادهای ویسکوالاستیک است و برای جاریشدن به زمان نیاز دارد، بنابراین بستن مفل معمولاً در دو یا سه مرحلهی آزمایشی انجام میشود. در هر مرحله یک ورق نازک پلیاتیلن میان دو نیمه گذاشته میشود، مفل به آرامی بسته میشود، باز میشود و آکریل اضافهای که از درز بیرون زده با دقت برداشته میشود. این کار تا جایی ادامه پیدا میکند که دیگر آکریل اضافهای بیرون نزند و بستن نهایی بدون ورق جداکننده و با تماس کامل فلز به فلز انجام شود.
پس آنچه کیفیت را میسازد بیشترین نیرویی که پرس میتواند وارد کند نیست، بلکه آهسته و کامل بستن است. پرسی که در چند ثانیه مفل را میبندد فرصت جاریشدن را از خمیر میگیرد و همین است که به مشکل بعدی میرسد.
پرس دستی چگونه کار میکند
پرس دستی یک پرس پیچی است، یعنی چرخاندن دسته باعث پایینآمدن صفحهی فشار میشود و نیرو مستقیماً از بازوی کاربر میآید. ساختار آن ساده است و معمولاً از چدن ساخته میشود، قطعهی متحرکی جز پیچ و صفحه ندارد و به همین دلیل عملاً خراب نمیشود.
نقطهی ضعفش هم از همین سادگی میآید، چون هیچ نشانگری برای مقدار نیرو ندارد. تکنسین با حس مقاومت دسته تشخیص میدهد که مفل بسته شده است، و این تشخیص با تجربه بهدست میآید و میان دو نفر یکسان نیست. برای لابراتواری که یک نفر همهی مفلها را میبندد این موضوع مشکل بزرگی نمیسازد، اما وقتی چند نفر پشت یک دستگاه کار میکنند یکنواختی کار از دست میرود.
محدودیت دوم سرعت است. بستن هر مفل به چند دور چرخاندن دسته نیاز دارد و در لابراتواری که روزانه چند مفل میبندد این زمان جمع میشود و خستگی هم به آن اضافه میشود.
پرس هیدرولیک چه چیزی را عوض میکند
در پرس هیدرولیک نیرو از جک هیدرولیک میآید و روی گیج فشار خوانده میشود، بنابراین دو تفاوت عملی ایجاد میشود.
اول، عدد جای حس را میگیرد. وقتی میدانید مفل قبلی با چه فشاری بسته شده، همان فشار روی مفل بعدی قابل تکرار است. این موضوع فقط بحث دقت نیست و آموزش را هم آسان میکند، چون به تکنسین تازهکار میشود عددی داد که به آن تکیه کند تا زمانی که حس لازم را پیدا کند.
دوم، اهرمکردن نیرو. رسیدن به فشار بالا با اهرم کوتاه و بدون فشار آوردن به بازو ممکن میشود، و در بیشتر مدلها میتوان مفل را آهسته و پیوسته بست، که همان چیزی است که خمیر آکریل نیاز دارد.
در مقابل، پرس هیدرولیک اجزای مصرفی دارد. آببندی جک و روغن هیدرولیک به مرور نیاز به رسیدگی پیدا میکنند و نشتی روغن روی صفحهی کار در محیط لابراتوار موضوع بیاهمیتی نیست. گیج فشار هم مثل هر ابزار اندازهگیری دیگری با گذشت زمان از دقت میافتد، پس عددی که نشان میدهد تا وقتی معتبر است که دستگاه سالم باشد.
مقایسه در یک نگاه
| معیار | پرس دستی | پرس هیدرولیک |
|---|---|---|
| نمایش مقدار فشار | ندارد، بر پایهی حس کاربر | گیج فشار |
| تکرارپذیری میان چند کاربر | وابسته به تجربهی هر نفر | بالا |
| سرعت بستن هر مفل | کندتر | سریعتر |
| نیروی بدنی لازم | زیاد، بهویژه در حجم بالا | کم |
| اجزای مصرفی و نگهداری | عملاً ندارد | روغن، آببندی، کالیبراسیون گیج |
| هزینهی خرید | پایین | بالاتر |
| فضای روی میز | کم | بیشتر |
نکتهای که هر دو پرس در آن مشترکاند: فشار را رکاب نگه میدارد، نه پرس
این بخشی است که در خرید بیشتر از همه نادیده گرفته میشود. پرس فقط در لحظهی بستن مفل کار میکند و پس از بستهشدن نهایی، مفل از زیر پرس بیرون میآید و داخل رکاب قرار میگیرد. از این نقطه به بعد فشار را رکاب نگه میدارد، یعنی در تمام مدتی که مفل داخل حمام آب یا پرشرپات پلیمریزه میشود.
نتیجهی عملی این است که خرید یک پرس گرانقیمت در کنار رکابی که فنرش خسته شده، کیفیت را بالا نمیبرد. اگر رکاب نتواند فشار را در طول چرخهی پخت نگه دارد، همان مقدار آکریلی که با دقت جا داده شده بود دوباره فرصت جابهجایی پیدا میکند. رکاب فنری قطعهای است که به مرور تنش خود را از دست میدهد و باید دورهای بررسی شود، و رکاب هیدرولیک هم دقیقاً برای رفع همین محدودیت ساخته شده است.
افزایش بعد عمودی، شایعترین خطای این مرحله
اگر بستن مفل کامل نشود و دو نیمه تماس فلز به فلز پیدا نکنند، لایهای از آکریل میان آنها باقی میماند و ضخامت همان لایه مستقیماً به ارتفاع کار اضافه میشود. نتیجه دنچری است که در دهان زودتر از حد انتظار تماس پیدا میکند و اکلوژنی که روی آرتیکولاتور درست بود، در دهان نیاز به تنظیم دارد.
سه عاملی که بیشتر از همه این خطا را میسازند به این شرحاند:
- سریع بستن مفل. خمیر آکریل فرصت جاریشدن پیدا نمیکند و بهجای بیرونزدن از درز، دو نیمه را از هم دور نگه میدارد.
- برداشتهنشدن کامل آکریل اضافه در مراحل آزمایشی. هر تکهی باقیمانده روی لبهی مفل، در بستن نهایی زیر فشار قرار میگیرد و مانع تماس کامل میشود.
- بستن نهایی همراه با ورق جداکننده. ورق پلیاتیلن فقط برای مراحل آزمایشی است و ضخامت خودش در بستن نهایی به کار اضافه میشود.
هیچکدام از این سه مورد با عوضکردن پرس حل نمیشود، اما پرسی که فشار را نشان میدهد تشخیص مورد اول را سادهتر میکند، چون رسیدن به فشار هدف پیش از تماس کامل، نشانهای است که چیزی میان دو نیمه مانده است.
مفل و رکاب باید با پرس هماهنگ باشند
پرس، مفل و رکاب یک مجموعهاند و جداگانه خریدنشان معمولاً به ناسازگاری میرسد. سه نکته پیش از سفارش ارزش بررسی دارد.
اندازه و تعداد مفل
رکاب تکمفل و دومفل ظرفیت متفاوتی دارند و اگر معمولاً دو کار را با هم پخت میکنید، رکاب دومفل چرخهی کاری شما را نصف میکند. در مقابل رکاب دومفل فضای بیشتری در دیگ پخت اشغال میکند و باید مطمئن شوید داخل پرشرپات موجود شما جا میشود.
جنس مفل
مفل برنجی سنگینتر است و در برابر تغییر شکل مقاومت بیشتری دارد، در حالی که مفل آلومینیومی سبکتر و ارزانتر است اما لبههایش زودتر آسیب میبینند. لبهی آسیبدیدهی مفل دقیقاً همان چیزی است که تماس فلز به فلز را از بین میبرد، بنابراین بازرسی دورهای لبهها بخشی از کنترل کیفیت این مرحله است.
ابعاد صفحهی پرس
صفحهی پرس باید تمام سطح مفل را بپوشاند و اگر مفل بزرگتر از صفحه باشد، فشار بهجای پخششدن یکنواخت روی مرکز مفل متمرکز میشود. این موضوع هنگام ارتقا از مفل کوچک به مفل بزرگتر بیشتر پیش میآید.
کدام را برای لابراتوار خود انتخاب کنیم
پاسخ به حجم کار و تعداد افرادی که پشت دستگاه کار میکنند بستگی دارد، نه به بودجه.
- حجم کم تا متوسط و یک تکنسین ثابت. پرس دستی انتخاب درستی است. کار را با کیفیت انجام میدهد، خراب نمیشود و بودجهای را که آزاد میماند بهتر است صرف رکاب مطمئن و مفل باکیفیت کنید.
- چند تکنسین پشت یک دستگاه. پرس هیدرولیک صرف میکند، چون یکنواختی خروجی وقتی چند نفر کار میکنند فقط با یک عدد قابل کنترل است.
- حجم بالای روزانه. پرس هیدرولیک به همراه رکاب دومفل، چون هم زمان بستن کاهش پیدا میکند و هم خستگی از معادله بیرون میرود.
- لابراتوار تازهتأسیس. پرس دستی بهعلاوهی یک پرشرپات مناسب، مجموعهی کاملی برای شروع است و ارتقا به هیدرولیک بعداً بدون دورریز انجام میشود، چون مفل و رکاب همانها میمانند.
خرید دست دوم هم در این دسته منطقی است، بهویژه برای پرس دستی که قطعهی مصرفی ندارد. در پرس هیدرولیک دست دوم پیش از خرید حتماً جک را زیر بار ببرید و ببینید فشار را نگه میدارد یا افت میکند، و فهرست کالاهای دست دوم لابراتواری را هم میتوانید دورهای بررسی کنید.
نگهداری و اشتباههای رایج
- تمیزکردن صفحهی پرس پس از هر کار. باقیماندهی گچ خشکشده روی صفحه، مفل بعدی را کج میبندد و همان اثر آکریل اضافه را میگذارد.
- روغنکاری پیچ در پرس دستی. پیچ خشک، مقاومتی ایجاد میکند که تکنسین آن را به حساب بستهشدن مفل میگذارد.
- بررسی دورهای فنر رکاب. اگر بدون مفل هم بهراحتی جمع میشود، تنش لازم را از دست داده است.
- رها نکردن مفل زیر پرس. پرس برای نگهداشتن فشار در طول پخت ساخته نشده و این کار هم دستگاه را درگیر میکند و هم فشار را بهطور یکنواخت حفظ نمیکند.
- پیروی از چرخهی پخت سازندهی آکریل. زمان و دمای پلیمریزاسیون میان برندها یکسان نیست و برگهی فنی سازنده مرجع است. آکریلهای پایهی دنچر مشمول استاندارد ISO 20795-1 هستند، اما این استاندارد الزامات ماده را تعیین میکند و جای دستورالعمل خودِ سازنده را نمیگیرد.
جمعبندی
پرس دستی و پرس هیدرولیک رقیب هم نیستند و انتخاب میان آنها یک تصمیم دربارهی کیفیت نیست بلکه تصمیمی دربارهی ظرفیت و یکنواختی است. کیفیت دنچر را روش بستن مفل تعیین میکند، یعنی آهسته بستن، برداشتن کامل آکریل اضافه و تماس فلز به فلز در مرحلهی نهایی، و این سه با هر دو دستگاه شدنی است. آنچه پرس هیدرولیک اضافه میکند این است که همین روش را تکرارپذیر و کمزحمت میسازد، و آنچه نباید فراموش شود این است که پس از بستن مفل، نگهداشتن فشار کار رکاب است.
اگر در حال تجهیز یا تکمیل این بخش هستید، پرس دستی و هیدرولیک در کنار مفل، رکاب و پرشرپات در دستهی پخت دنچر (دست دندان) جمع شدهاند و برای انتخاب مدل مناسب حجم کارتان میتوانید با ما تماس بگیرید.
